ഹൃദയാഘാതവും ഹൃദയസ്തംഭനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം; സിപിആർ നൽകേണ്ട സാഹചര്യം എന്താണ്?
പ്രതീകാത്മക ചിത്രം
ആരെങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തളർന്നുവീഴുന്നത് കണ്ടാൽ, ഉടൻ തന്നെ അതൊരു ഹൃദയാഘാതമാണെന്ന് കരുതി പരിഭ്രമത്തോടെ ഓടിക്കൂടുന്നതാണ് നമ്മുടെ പതിവ്. എന്നാൽ, വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി പരിശോധിച്ചാൽ ഹൃദയാഘാതവും (Heart Attack) ഹൃദയസ്തംഭനവും (Cardiac Arrest) തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ രണ്ട് അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളാണ്. ഈ രണ്ട് അവസ്ഥകളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാത്തതാണ് പലപ്പോഴും യഥാസമയം നൽകേണ്ട പ്രഥമശുശ്രൂഷ തടസ്സപ്പെടാനും, രോഗിയുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാകാനും കാരണമാകുന്നത്. ഹൃദയത്തിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടത്തിൽ തടസ്സമുണ്ടാകുന്നതും ഹൃദയമിടിപ്പ് അപ്രതീക്ഷിതമായി നിലച്ചുപോകുന്നതും തമ്മിലുള്ള ഈ നേർത്ത വ്യത്യാസം അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്, അത്യാഹിത ഘട്ടങ്ങളിൽ വേഗത്തിലും കൃത്യതയോടും കൂടി പ്രവർത്തിക്കാൻ നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കും.
ആശുപത്രികളിലെ അത്യാഹിത വിഭാഗങ്ങളിൽ ചികിത്സ തേടിയെത്തുന്ന പലരിലും, അവരുടെ അതിജീവനം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നത് ആശുപത്രിയിലേക്കുള്ള ദൂരമല്ല, മറിച്ച് അപകടം നടന്ന സ്ഥലത്തുവെച്ച് ലഭിച്ച പ്രഥമശുശ്രൂഷയുടെ നിലവാരമാണ്. രോഗിയെ വേഗത്തിൽ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുകയാണോ അതോ സംഭവസ്ഥലത്തുവെച്ചുതന്നെ സി.പി.ആർ (CPR) നൽകുകയാണോ വേണ്ടതെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ അങ്ങേയറ്റം നിർണ്ണായകമാണ്. ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിക്കുന്ന ഈ രണ്ട് ഗുരുതര അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ചും, ആ സന്ദർഭങ്ങളിൽ സ്വീകരിക്കേണ്ട ജീവൻരക്ഷാ മാർഗ്ഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഓരോ വ്യക്തിയും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു.
എന്താണ് ഹൃദയാഘാതവും ഹൃദയസ്തംഭനവും?
ഹൃദയപേശികളിലേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം തടസ്സപ്പെടുന്നതിനെയാണ് ഹൃദയാഘാതം അഥവാ ഹാർട്ട് അറ്റാക്ക് എന്ന് പറയുന്നത്. ഹൃദയത്തിന് രക്തമെത്തിക്കുന്ന ധമനികളിൽ തടസ്സം നേരിടുമ്പോൾ, ആവശ്യമായ ഓക്സിജൻ ലഭിക്കാതെ ഹൃദയഭാഗത്തെ കോശങ്ങൾ നശിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിൽ രോഗി ബോധവാനായിരിക്കുമെന്ന കാര്യം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുക.
അതേസമയം, ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം പെട്ടെന്ന് നിലച്ചുപോകുന്നതിനെയാണ് ഹൃദയസ്തംഭനം അഥവാ കാർഡിയാക് അറസ്റ്റ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഹൃദയത്തിലെ വൈദ്യുത സിഗ്നലുകളിലുണ്ടാകുന്ന തകരാറുകൾ കാരണം ഹൃദയമിടിപ്പ് അസാധാരണമാവുകയും ഒടുവിൽ പൂർണ്ണമായി നിലയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി തലച്ചോറിലേക്കും മറ്റ് പ്രധാന അവയവങ്ങളിലേക്കുമുള്ള രക്തവിതരണം തൽക്ഷണം തടസ്സപ്പെടുന്നു.
രോഗലക്ഷണങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ
രണ്ടു അവസ്ഥകളും അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളിലൂടെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും:
ഹൃദയാഘാതത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ
നെഞ്ചിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി അനുഭവപ്പെടുന്ന കഠിനമായ സമ്മർദ്ദവും വേദനയും (ഈ വേദന ഇടതുകൈ, താടിയെല്ല്, കഴുത്ത്, മുതുകിന്റെ ഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കാം).
ശ്വാസമെടുക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടുക.
അമിതമായ വിയർപ്പ്, തലകറക്കം, ഓക്കാനം അല്ലെങ്കിൽ ഛർദ്ദി.
പ്രധാനം: ഹൃദയാഘാതം സംഭവിക്കുമ്പോൾ രോഗി ബോധത്തോടെയിരിക്കാനും സംസാരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.
ഹൃദയസ്തംഭനത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ:
വ്യക്തി പെട്ടെന്ന് കുഴഞ്ഞുവീഴുന്നു.
പൂർണ്ണമായും ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ശ്വാസോച്ഛ്വാസം പൂർണ്ണമായി നിലയ്ക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അസാധാരണമായ ശ്വസനപ്രക്രിയ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു.
നാഡിമിടിപ്പ് (Pulse) പരിശോധിച്ചാൽ ലഭിക്കില്ല.
അടിയന്തിര ഘട്ടത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യണം?
ആരെങ്കിലും കുഴഞ്ഞുവീഴുന്നത് കണ്ടാൽ സമയം പാഴാക്കാതെ താഴെ പറയുന്ന നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുക:
രോഗിയുടെ തോളിൽ തട്ടി വിളിച്ച് പ്രതികരിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക.
ഉടനടി വൈദ്യസഹായം തേടി ആംബുലൻസിനെ വിളിക്കുക.
ബോധമില്ലെങ്കിൽ ശ്വാസമുണ്ടോ എന്നും കഴുത്തിൽ നാഡിമിടിപ്പ് (pulse) ലഭ്യമാണോ എന്നും ശ്രദ്ധിക്കുക.
സി.പി.ആർ തുടങ്ങുക: പൾസും ശ്വാസവുമില്ലെങ്കിൽ, അത് ഹൃദയസ്തംഭനമാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ച് ഉടൻതന്നെ നെഞ്ചിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് അമർത്തി സി.പി.ആർ നൽകാൻ തുടങ്ങുക.
ശ്രദ്ധിക്കുക: രോഗിക്ക് ബോധമുണ്ടാവുകയും എന്നാൽ നെഞ്ചുവേദന അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ അത് ഹൃദയാഘാതമാണ്; രോഗിയെ വിശ്രമിക്കാൻ അനുവദിക്കുകയും എത്രയും വേഗം ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക. ബോധമുള്ള ഒരാൾക്ക് സി.പി.ആർ നൽകരുത്.
സി.പി.ആർ: ഘട്ടം ഘട്ടമായി അറിയാം
ഹൃദയസ്തംഭനം സംഭവിച്ചയാൾക്ക് കൃത്രിമ ശ്വാസം നൽകുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ രീതികൾ ചെയ്യാൻ പലരും മടിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ശ്വാസം നൽകാതെ കൈകൾ കൊണ്ട് മാത്രം നെഞ്ചിൽ അമർത്തി നൽകുന്ന സി.പി.ആർ (Hands-only CPR) വഴി ആരുടെയും ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കും. അപകടസ്ഥലത്ത് ഈ ലളിതമായ ഘട്ടങ്ങൾ പാലിക്കുക:
രോഗി കിടക്കുന്ന സ്ഥലം സുരക്ഷിതമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക. ശേഷം തോളിൽ തട്ടി ഉറക്കെ വിളിച്ച് പ്രതികരണമുണ്ടോ എന്ന് നോക്കുക.
പ്രതികരിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഉടൻ തന്നെ സഹായത്തിനായി വിളിക്കുക. ആംബുലൻസിനെ (108 അഥവാ 102) വിളിക്കുകയോ, നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കാണെങ്കിൽ ഫോൺ സ്പീക്കറിലിട്ട് സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുക.
നെഞ്ചുയരുന്നുണ്ടോ എന്ന് നോക്കി 10 സെക്കന്റിനുള്ളിൽ ശ്വസനവും കഴുത്തിൽ വിരൽ വെച്ച് നാഡിമിടിപ്പും പരിശോധിക്കുക.
വ്യക്തിയെ നിരപ്പായ തറയിൽ മലർത്തിക്കിടത്തുക. കൈപ്പത്തിയുടെ താഴ്ഭാഗം നെഞ്ചിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് വെച്ച് മറുകൈ അതിനു മുകളിൽ വെച്ച് വിരലുകൾ കോർത്തുപിടിക്കുക.
കൈമുട്ടുകൾ വളയ്ക്കാതെ നിവർത്തിപ്പിടിച്ച്, തോളിലെ ഭാരം ഉപയോഗിച്ച് നെഞ്ച് ഏകദേശം 2 ഇഞ്ച് ആഴത്തിൽ താഴേക്ക് അമർത്തുക. മിനിറ്റിൽ 100 മുതൽ 120 തവണ എന്ന വേഗതയിൽ തുടർച്ചയായി ഇത് ചെയ്യുക. ഓരോ തവണ അമർത്തിയ ശേഷവും നെഞ്ച് പൂർണ്ണമായി പഴയ നിലയിലേക്ക് ഉയരാൻ അനുവദിക്കുക.
ആംബുലൻസോ വിദഗ്ദ്ധ സഹായമോ ലഭിക്കുന്നതുവരെയോ, രോഗിക്ക് ശ്വാസവും പൾസും തിരികെ ലഭിക്കുന്നതുവരെയോ ഈ പ്രക്രിയ തുടരുക.
പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ
ഹൃദയാരോഗ്യം നിലനിർത്താനും അപകടസാധ്യതകൾ കുറയ്ക്കാനും താഴെ പറയുന്ന ശീലങ്ങൾ പിന്തുടരുക:
രക്തസമ്മർദ്ദവും പ്രമേഹവും കൃത്യമായി നിയന്ത്രിക്കുക.
പുകവലിയും മദ്യപാനവും പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കുക, ഇത് ധമനികളിൽ ബ്ലോക്ക് ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ആരോഗ്യകരമായ ഭക്ഷണക്രമം ശീലമാക്കുക: എണ്ണയും കൊഴുപ്പും കുറച്ച് നാരുകളുള്ള ഭക്ഷണവും പച്ചക്കറികളും ഉൾപ്പെടുത്തുക.
ദിവസവും നടക്കുകയോ ലളിതമായ വ്യായാമങ്ങൾ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുക.
യോഗ, ധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കുക.
ഹൃദയാഘാതവും ഹൃദയസ്തംഭനവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുന്നത് ശരിയായ സമയത്ത് ശരിയായ പ്രതികരണം നടത്താൻ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. ഹൃദയസ്തംഭനം സംഭവിച്ച ഒരാൾക്ക് ആദ്യ നിമിഷങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന സി.പി.ആർ ആ വ്യക്തിയുടെ അതിജീവന സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ, പരിഭ്രമിക്കാതെ അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ സി.പി.ആർ നൽകാൻ ഓരോ പൗരനും തയ്യാറാകണം. നിങ്ങളുടെ കൃത്യസമയത്തുള്ള ഇടപെടൽ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ തന്നെ പ്രതീക്ഷ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചേക്കാം.
ഡോ. മുഹമ്മദ് നിയാസ് കെ. വി
സീനിയർ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് എമർജൻസി മെഡിസിൻ
ആസ്റ്റർ മിംസ് കോട്ടക്കൽ
RELATED TOPICS: HEART ATTACK, CARDIAC ARREST, CPR FIRST AID, CPR WHEN TO GIVE, DIFFERENCE BETWEEN HEART ATTACK AND CARDIAC ARREST
