ലിഥിയം ബാറ്ററി വേസ്റ്റ്: ബ്ലാക്ക് മാസ് കയറ്റുമതി നിരോധിച്ച് ഇന്ത്യ
ലിഥിയം ബാറ്ററി മാലിന്യങ്ങൾ വിദേശത്തേക്ക് കടത്തുന്നത് ഇന്ത്യ കർശനമായി തടഞ്ഞു. ബാറ്ററി മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ‘ബ്ലാക്ക് മാസ്’ എന്ന ഘടകത്തിന് ആഗോള വിപണിയിൽ വലിയ സാമ്പത്തിക മൂല്യമുണ്ടെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇത്തരമൊരു തീരുമാനത്തിലേക്ക് സർക്കാരിനെ എത്തിച്ചത്. വരുംകാലത്തെ സാമ്പത്തിക മേധാവിത്വത്തിൽ എണ്ണപ്പാടങ്ങളേക്കാൾ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കാൻ പോകുന്നത് ഉപയോഗശൂന്യമായ ബാറ്ററികളിലെ ലോഹധാതുക്കളാണെന്ന് ഇന്ത്യ മനസ്സിലാക്കിക്കഴിഞ്ഞു. തദ്ദേശീയമായി ധാതുക്കൾ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനും പുനരുപയോഗ സംസ്കാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമാണ് ഈ നീക്കം മുൻഗണന നൽകുന്നത്.
‘ബ്ലാക്ക് മാസ്’ എന്നാൽ എന്ത്?
ഉപയോഗശൂന്യമായ ലിഥിയം-അയൺ ബാറ്ററികളിൽ നിന്നും നിർമ്മാണ വേളയിൽ പുറന്തള്ളുന്ന മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന പൊടി രൂപത്തിലുള്ള മിശ്രിതമാണ് ‘ബ്ലാക്ക് മാസ്’. ഇതിൽ ലിഥിയം, കൊബാൾട്ട്, നിക്കൽ, മാംഗനീസ് തുടങ്ങിയ വിലയേറിയ ലോഹങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അത്യാധുനിക മെറ്റലർജിക്കൽ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ ഘടകങ്ങളെ വേർതിരിച്ചെടുത്ത് വീണ്ടും വ്യാവസായിക ഉൽപ്പാദന ശൃംഖലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കും. ഈ കയറ്റുമതി നിരോധനത്തിലൂടെ ഇത്തരം അമൂല്യമായ വിഭവങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ നിലനിർത്താൻ സാധിക്കും. അല്ലാത്തപക്ഷം, ഈ മാലിന്യങ്ങൾ വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കപ്പെടുകയും അവിടെയുള്ള കമ്പനികൾ അതിൽ നിന്ന് ലാഭം കൊയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയായിരുന്നു നിലനിന്നിരുന്നത്. ഇതുമൂലം തദ്ദേശീയ കമ്പനികൾക്ക് പലപ്പോഴും അസംസ്‌കൃത വസ്തുക്കൾക്കായി വിദേശത്തെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വന്നിരുന്നു എന്ന് കേന്ദ്ര വാണിജ്യ-വ്യവസായ മന്ത്രാലയം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
ബാറ്ററി വേസ്റ്റിന് എന്തുകൊണ്ട് ഇത്ര പ്രാധാന്യം?
സാധാരണ മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ബാറ്ററി മാലിന്യങ്ങൾ വളരെ വലിയ വ്യാവസായിക മൂല്യമുള്ളവയാണ്. ലിഥിയം, നിക്കൽ തുടങ്ങിയ ലോഹങ്ങളുടെ ലഭ്യത ഇലക്ട്രിക് വാഹന നിർമ്മാണം, പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ മേഖല, പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങൾ തുടങ്ങി ദേശീയ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ മേഖലകളിൽ വളരെ അനിവാര്യമാണ്. ആഗോളതലത്തിൽ ഒരു ഉൽപ്പാദന ശക്തിയായി വളരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ ലോഹങ്ങളുടെ ലഭ്യത തന്ത്രപ്രധാനമായ സാമ്പത്തിക നേട്ടമാണ്.
പുതിയ സർക്കാർ ഉത്തരവ്
നവംബർ പത്തിന് പുറത്തിറങ്ങിയ വിജ്ഞാപനം (Notification No. 49/2026-27) പ്രകാരം, ഡയറക്ടറേറ്റ് ജനറൽ ഓഫ് ഫോറിൻ ട്രേഡ് ബാറ്ററി മാലിന്യങ്ങളുടെ (ITC(HS) Code 85491400) കയറ്റുമതി നയം ‘ഫ്രീ’ എന്ന വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ‘നിരോധനം’ എന്നതിലേക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇത് ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രധാന ധാതു നയത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന ചുവടുവെപ്പായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ധാതു സംസ്കരണത്തിന്റെ പ്രസക്തി
2025 ജനുവരിയിൽ നാഷണൽ ക്രിട്ടിക്കൽ മിനറൽ മിഷൻ 16,300 കോടി രൂപയുടെ പദ്ധതികൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകിയിരുന്നു. തുടർന്ന് ഇലക്ട്രോണിക് മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാതുക്കൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ 1,500 കോടി രൂപയുടെ പ്രത്യേക പ്രോത്സാഹന പദ്ധതിയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഭൂമിക്കടിയിൽ നിന്ന് ഖനനം ചെയ്ത് ലോഹങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക എന്നത് വലിയ സാമ്പത്തികച്ചെലവും സമയവും ആവശ്യപ്പെടുന്ന കാര്യമാണ്. എന്നാൽ, റീസൈക്ലിങ്ങിലൂടെ വളരെ വേഗത്തിൽ ഈ വിഭവങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും. ഇത് ധാതുക്കൾക്കായുള്ള വിദേശ ആശ്രയത്വം കുറയ്ക്കാൻ ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കും. ലിഥിയം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല നിർണ്ണായക ധാതുക്കൾക്കും ഇന്ത്യ നിലവിൽ പൂർണ്ണമായും ഇറക്കുമതിയെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
ചൈനീസ് മേധാവിത്വത്തെ പ്രതിരോധിക്കൽ
ധാതുക്കളുടെ ഖനനം, സംസ്കരണം, ബാറ്ററി നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ നിലവിൽ ചൈനയ്ക്കാണ് ആഗോളതലത്തിൽ ആധിപത്യമുള്ളത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള നിക്ഷേപവും സാങ്കേതിക വൈദഗ്ധ്യവുമാണ് ചൈനയെ മുന്നിലെത്തിച്ചത്. ഐ.ഇ.എയുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, ചൈനയുടെ വിതരണ ശൃംഖലയെ ലോകരാജ്യങ്ങൾ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നുണ്ട്. സ്വന്തം നിയന്ത്രണങ്ങളിലൂടെ ചൈന ഈ മേധാവിത്വം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയുടെ ഈ കയറ്റുമതി നിരോധനം ഭൗമ-രാഷ്ട്രീയമായ പ്രതിരോധം കൂടിയാണ്.
വെല്ലുവിളികളും ലക്ഷ്യങ്ങളും
കയറ്റുമതി തടയുന്നത് മാത്രമല്ല, ശക്തമായ ശേഖരണ സംവിധാനങ്ങൾ, സുരക്ഷിതമായ ഗതാഗതം, കാര്യക്ഷമമായ റീസൈക്ലിങ് പ്ലാന്റുകൾ എന്നിവ ഒരുക്കുക എന്നതും വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, 2030-ഓടെ ഏകദേശം മൂന്ന് ലക്ഷം ടൺ റീസൈക്ലിങ് ശേഷി കൈവരിക്കാനാണ് ഇന്ത്യ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇതിൽ 40,000 ടൺ നിർണ്ണായക ധാതുക്കളും ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന് കേന്ദ്ര ഖനി മന്ത്രി ജി. കിഷൻ റെഡ്ഡി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ സുസ്ഥിര വ്യാവസായിക ഭാവിയിലേക്കുള്ള വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.
